مسیر طولانی که برای اجرای ۴۸ طرح‌ کلان ملی طی شد/عدم اختصاص اعتبار از سال ۹۴

پس از کش و قوس‌های فراوان برای اجرای ۴۸ طرح کلان ملی در نهایت اعلام شد طرح‌هایی که دارای دستگاه سفارش‌دهنده هستند، می‌توانند به روند پیشرفت خود ادامه دهند و پس از آنکه سال ۹۴ تاکنون هیچ پولی برای این اجرای طرح‌ها پرداخت نشد، در آخرین جلسه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری با بازنگری شیوه نامه تصویب طرح‌های کلان ملی ۲۰ طرح تعیین تکلیف شده است که از این تعداد تنها سرنوشت ۱۲ طرح روشن است.

به گزارش ایسنا، بر اساس سند چشم‌انداز ۲۰ ساله، جمهوری اسلامی ایران باید تا افق ۱۴۰۴ به کشوری توسعه‌یافته تبدیل شود که در جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری منطقه قرار گیرد و در این مسیر بر اساس برنامه پنجم توسعه کشور، دولت مکلف است به گونه‌ای برنامه‌ریزی کند که در افق برنامه، ضمن افزایش اعتبارات پژوهشی، جایگاه دومی کشور در منطقه در شاخص‌های علمی و فناوری را تثبیت کند.

با اقداماتی که در این زمینه اجرا شد، در سال ۲۰۱۲ نام ایران در میان ۲۰ کشور اول دنیا قرار گرفت و پایگاه علمی “سایماگو” پیش بینی کرده است که ایران تا سال ۲۰۱۸ به رتبه چهارم جهانی دست خواهد یافت.

گام اول این اقدامات از برنامه ملی تحقیقات کشور در آذرماه سال ۱۳۷۵ با فراخوان شورای پژوهش‌های علمی کشور برداشته شد و با تصویب تبصره ۶۳ قانون بودجه سال ۱۳۷۶ توسط مجلس شورای اسلامی شکل قانونی به خود گرفت.

در سال ۱۳۸۱ نیز سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران به سفارش معاونت فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و با پشتیبانی سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، طرح «‌تعیین اولویت‌های فناوری کشور» را به مرحله اجرا درآورد و گام بعدی با ایجاد دبیرخانه شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) برداشته شد.

در راستای جمع‌آوری طرح‌های کلان ملی، شورای عالی عتف طی فراخوانی در سال ۱۳۸۷ از تمامی دستگاه‌ها، سازمان‌ها، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها خواستار ارائه طرح‌های اولویت‌دار شد. این طرح‌ها پس از جمع‌آوری به دفتر ریاست جمهوری ارسال شد که متأسفانه جمع‌آوری طرح‌های کلان ملی در همین مرحله متوقف شد.

با توجه به نقش شورای عالی عتف در برنامه‌ریزی برای توسعه علم و فناوری، دبیرخانه این شورا از ابتدای سال ۱۳۸۹ تصویب طرح‌های کلان ملی را مهمترین وظیفه خود دانست و در این راستا ابتدا معیارهای ارزیابی و انتخاب طرح‌های کلان ملی پژوهش و فناوری را تدوین کرد و در ادامه هر یک از کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی با توجه به معیارهای مصوب، طرح‌های کلان ملی پژوهش و فناوری را در حوزه تخصصی و با همفکری صاحبنظران دانشگاهی و خبرگان دستگاه‌های ذیربط انتخاب کردند.

این دبیرخانه در دی ماه سال ۱۳۹۰ تعداد ۳۷ طرح کلان ملی پژوهش و فناوری را با همکاری دستگاه‌های اجرایی تدوین کرد و در کمیسیون دائمی به تصویب رسانید و تا پایان سال ۱۳۹۲ تعداد طرح‌های کلان ملی به عدد ۴۸ طرح رسید.

با وجود آنکه در زمان تصویب، اعتبار مورد نیاز جهت اجرای این طرح‌ها حدود ۲ هزار و ۵۷۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده بود، ولی در هیچ‌یک از اسناد، منبع مالی و نحوه تأمین اعتبارات مورد نیاز در نظر گرفته نشد. بر این اساس یکی از اقدامات جدی دبیرخانه شورای عالی عتف در دولت یازدهم بررسی مجدد طرح‌ها با حضور نمایندگان دستگاه‌های سفارش‌دهنده و بهره‌بردار، سازمان برنامه و بودجه و دبیرخانه شورای عتف و سازماندهی اطلاعات و مستندات این طرح‌ها بوده است.

این بررسی‌ها نشان داد برخی از این طرح‌ها در زمان تصویب فاقد پروپوزال و ساختار شکست کار و بعضی دیگر از طرح‌ها فاقد برخی از ارکان اجرایی نظیر کمیته راهبری، ناظر و مدیر طرح بودند. بر این اساس یکی از مهمترین مصوبات شورای عالی عتف لزوم اعلام حمایت مالی دستگاه‌های سفارش‌دهنده از طرح‌های مورد نیاز است.

بر اساس این مصوبه شورای عالی، تنها طرح‌های کلانی تأیید شده و مورد حمایت قرار می‌گیرند که موفق به جلب حمایت مالی دستگاه‌های سفارش‌دهنده شده باشند.

وزارتخانه‌های “دفاع”، ” بهداشت، درمان و آموزش پزشکی”، “نیرو”، “نفت”، ” ارتباطات و فناوری اطلاعات”، “راه، مسکن و شهرسازی”، “علوم، تحقیقات و فناوری” و همچنین “جهاد دانشگاهی”، “شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری” و “معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری” از جمله نهادهای سفارش دهنده طرح‌های کلان ملی هستند.

از میان این تعداد دستگاه سفارش‌دهنده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تنها وزارتخانه‌ای است که سهم خود را برای اجرای طرح‌های کلان مرتبط پرداخت کرده، ضمن آنکه معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیز تاکنون حمایت‌های خوبی از طرح‌های اولویت‌دار داشته است.

از تعداد ۴۸ طرح ملی، ۲۰ طرح دارای دستگاه سفارش دهنده و ۷ طرح متوقف شده است.

مشارکت با بخش خصوصی راهکار برون‌رفت از چالش

از آنجایی که دستگاه‌های سفارش‌دهنده نسبت به تعهدات خود در زمینه تأمین مالی طرح‌های مورد نیاز پایبند نبودند، مسؤولان به منظور راهکار علاج بخشی اجرای طرح‌های کلان ملی به سمت بخش خصوصی حرکت کردند. برای این منظور مذاکراتی با بانک “پاسارگاد” برای حمایت از طرح‌های اولویت‌دار کلان صورت گرفت و این بانک متعهد شد که از طرح‌هایی که قابلیت تجاری‌سازی دارند، حمایت کند.

تاکنون دو طرح“پروتز عصبی” و “سینکروترون کوچک” برای حمایت به بانک پاسارگاد معرفی شده‌اند.

اعتباراتی وعده داده شد ولی دریافت پرداخت نشد

تنها طرحی که برای آن اعتبارات لازم در نظر گرفته شد، طرح کلان “طرح توسعه علم و فناوری رمز کشور” است. این طرح از سوی دانشگاه صنعتی شریف اجرایی می‌شود و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان دستگاه سفارش‌دهنده معرفی شده است.

طرح رصدخانه ملی نیز با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری پیشرفت خوبی داشته است.

بر اساس گزارش‌های ارائه شده تاکنون هزار و ۱۰۰ میلیارد تومان برای طرح‌های کلان ملی هزینه و از این میزان ۶۰ میلیارد تومان در دولت احمدی نژاد پرداخت شد و مابقی در دولت فعلی به این طرح‌ها اختصاص داده شده است.

۲۰ طرح کلان ملی اولویت‌دار در فهرست طرح‌های حمایتی قرار گرفته‌اند که برای این تعداد طرح ۵۵.۵ میلیارد تومان اختصاص داده شده است.

آخرین وضعیت طرح‌های کلان

علی‌رغم توافقات صورت گرفته برای تأمین اعتبارات طرح‌های ملی از سوی دستگاه سفارش‌دهنده، اما این دستگاه‌ها تاکنون به صورت عملی هیچ مبلغی برای طرح‌های کلان پرداخت نکرده‌اند و بر اساس روند عملکردها، به نظر می‌رسد آینده طرح‌های کلان ملی در هاله‌ای از ابهام قرار دارند.

سازمان برنامه و بودجه نیز علی‌رغم پیش‌بینی بودجه‌ای به میزان ۶ میلیارد تومان برای طرح‌های کلان در سال ۹۷، تاکنون مبلغی به دبیرخانه شورای عتف تخصیص نداده است. از سال ۹۴ تاکنون هیچ پولی برای این اجرای طرح‌ها پرداخت نشده است.

با چنین رویکردی به طرح‌های کلان به نظر می‌رسد در خصوص توقف و یا ادامه طرح‌های کلان ملی اراده جدی در کشور وجود ندارد.

حوزه‌های تعریف شدهمیزان اعتبارات به میلیون ریال
اعتبارات مورد نیاز فاز در حال اجرای طرح۹۱۰۱۵۷
اعتبارات سال ۹۷۶۵۲۰۴۹
میزان تأمین اعتبار در سال ۹۷ توسط دستگاه سفارش دهنده۲۶۴۴۸۹
اعتبار پرداخت شده توسط عتف تاکنون۵۵۵۸۴۹

بررسی آماری عملکرد در خصوص طرح‌های کلان

از تعداد ۴۷ طرح کلان، ۳۱ طرح در دستور کار شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری قرار گرفت که بعد از بررسی‌های انجام شده از این تعداد، ۷ طرح متوقف شد، یک طرح مشروط به ادامه طرح در قالب واگذاری به بخش خصوصی و ۳ طرح مشروط به واگذاری در قالب واگذاری به دستگاه تأیید شدند. علاوه بر آن با ادامه توسعه ۲۰ طرح نیز موافقت شد که وضعیت اعتبارات ۲۰ طرح کلان ملی فعال به این صورت است:

ردیفطرح کلان ملیدستگاه سفارش‌دهندهمجریان طرح
۱توسعه علم و فناوری رمزوزارت ارتباطات

مالک اشتر
شریف
صنعتی اصفهان
امیرکبیر

۲طراحی و ساخت سیکلوترون کوچکوزارت بهداشت، درمان‌وآموزش‌پزشکی

امیرکبیر
تهران
دانشگاه SKKU کره
شهیدبهشتی

۳مدیریت، سیاست‌گذاری و ارزیابی خطر آلاینده‌های مواد غذایی و محیط زیست

بقیهالله تهران
علوم‌پزشکی تهران
شریف
پژوهشکده صنایع‌غذایی
علوم‌پزشکی شهیدبهشتی

۴طراحی و ساخت پروتز عصبی حرکتی زیرجلدی برای بازیابی حرکت در افراد دچار ضایعه نخاعی

علم وصنعت ایران

۵طرح جامع تولید واکسن‌های انسانیتهران

سرم‌سازی‌رازی
چمران مازندران ارومیه

۶مدیریت جامع حوزه‌های آبخیزوزارت جهاد کشاورزی

علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
علوم کشاورزی و منابع طبیعی
ساری
گیلان
شیراز
پژوهشکده‌حفاظت خاک و آبخیزداری

۷استفاده از آب‌های نامتعارف در شرب و صنعت
۸دانش و فناوری استفاده از آب‌های شور برای استفاده در کشاورزی، شرب و صنعت

صنعتی بابل
یزد
علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

۹مدیریت ذخایر ژنتیک گیاهی، دامی و آبزیان

تربیت مدرس

۱۰پیاده‌سازی فناوری ملی سامانه حمل و نقل ریلی پرسرعتوزارت راه، شهرسازی

علم و صنعت ایران

۱۱بومی‌سازی و توسعه فناوری‌های حوزه زیر سطحیوزارت دفاع و پشتبانی‌نیروهای‌مسلح
۱۲اکتساب فناوری طراحی و تست موتور حامل فضایی با پیشرانه سرد

شریف
امیرکبیر
صنعتی مالک‌اشتر
علم و صنعت‌ایران
تبریز
تهران
 

۱۳معماری و راه‌اندازی مرکز ملی دفاع سایبری و سامانه‌های زیر ساختی فضای سایبری (مدسا)مالک اشتر

امیرکبیر
شریف
تهران
علم و صنعت‌ایران

۱۴طرح جامع ایجاد و توسعه فناوری مورد نیاز برای تجهیز و به‌روز رسانی شبکه رادارهای پدافند هوایی کشور

شیراز
صنعتی‌شیراز
شریف
تربیت مدرس
صنعتی اصفهان
 

۱۵طراحی و تولید سامانه‌های نرم‌افزاری پایه امنیتی (تاپ)

صنعتی مالک اشتر
امام حسین
امیرکبیر
علم و صنعت‌ایران
شریف

۱۶توسعه فناوری‌های کلیدی هواپیماهای ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفره

صنعتی‌اصفهان‌

امیرکبیر

علم و صنعت

شریف

پارک علم و فناوری فارس

۱۷مقابله با تهدیدات زیستیوزارت علوم

تربیت مدرس
مازندران
تربیت‌مدرس
پژوهشگاه مهندسی ژنتیک

۱۸ذخیره‌سازی زیر زمینی نفت و گازوزارت نفتکاشان‌
شهیدعباسپور
شریف
تهران
شهیدبهشتی
۱۹شبکه هوشمند برق ایران و پیاده‌سازی طرح نمونهوزارت نیرو

شهید عباسپور
امیرکبیر
فردوسی مشهد

۲۰رصدخانه ملی ایرانمعاونت علمی‌وفناوری ریاست‌جمهوریپژوهشگاه دانش‌های بنیادی

عناوین طرح‌هایی که به دلیل عدم اعلام حمایت از دستگاه بهره‌بردار متوقف می‌شود:

ردیفعنوان طرحدستگاه مجری
۱مدیریت یکپارچه تولید از میدان گازی پارس جنوبی با تکیه بر انتقال و توسعه فناوری در حوزه‌های صنایع بالادستی، میان‌دستی و پایین‌دستیامیرکبیر
تهران
شریف
۲توسعه فناوری و ساخت توربین‌های مگاواتی ملی توربین بادیفردوسی‌مشهد
شریف
۳طراحی و ساخت توربین گازی ۲۰۰ کیلوواتی با سیستم تولید همزمان برق و حرارتی برای تولید پراکنده و ذخیره‌سازی آنشریف
۴کسب دانش فنی، بومی‌سازی و تولید صنعتی خانواده باتری‌های لیتیومیامیرکبیر
صنعتی‌مالک اشتر

پژوهشگاه شیمی
پژوهشگاه مواد و انرژی
شریف

۵طرح جامع سیاست خارجی برای دستیابی به اهداف دفاع امنیتی سند چشم‌اندازتربیت‌مدرس
علامه‌طباطبایی
شهید بهشتی
دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه
تهران
۶طراحی و ساخت سامانه منظومه ماهواره‌های نظامیتهران
علم و صنعت
امیرکبیر
تبریز
خواجه‌نصیر
سهند
صنعتی مالک اشتر
۷بررسی اثرات تغییر اقلیم و مدیریت خشکی و خشکسالیشهید بهشتی
تهران
شهید چمران اهواز
صنعتی اصفهان
سمنان
علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری

آخرین تصمیمات درباره طرح‌های کلان ملی

تأمین اعتبارات مهمترین چالش اجرای طرح‌های کلان است که مسؤولان اعضای شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) با تدقیق شیوه نامه تصویب طرح‌های کلان ملی تغییراتی در نحوه اجرای آن ایجاد کردند.

دکتر مسعود برومند دبیر کل شورای عتف، در این باره توضیح داد: در این جلسه گزارشی از نحوه اجرای طرح “ذخیره سازی گاز” گزارشی ارائه شد و از آنجایی که این پروژه کلان با شرکت ملی گاز در حال اجرا است، پیشرفت خوبی را دارد ضمن آنکه بودجه‌های آن نیز مشخص شده است.

برومند از ادامه دو طرح کلان ملی با حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی خبر داد و گفت‌: از آنجایی که برای دریافت حمایت‌های صندوق شکوفایی و نوآوری این دو طرح در قالب شرکت‌های دانش بنیان فعالیت کنند از این رو پیگیری‌هایی آن صورت گرفته است.

به گفته وی ۶ طرح کلان در حوزه دفاعی تعریف شده است که وزارت دفاع اعلام کرد که اعتبارات این طرح‌ها در بودجه سال ۹۸ این دستگاه در نظر گرفته شده است.

برومند اضافه کرد: از ۴۸ طرح کلان ملی ۲۰ طرح کلان ملی برای ادامه پیشرفت تأیید شدند که از این تعداد ۶ طرح با حمایت وزارت دفاع در حال اجرا است، ۳ طرح کلان اجرایی شده، ۲ طرح کلان مشمول حمایت VC ها خواهد شد و یک طرح از سوی شرکت ملی گاز در حال اجرا است.

وی یادآور شد: ۸ مورد دیگر از این ۲۰ طرح کلان ملی تأیید شده و باید مورد بررسی قرار گیرند.

انتهای پیام

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code